April 1, 2008

A Kabaleyan’s Thoughts

Anto so anlong a Pangasinan?
By Santiago B. Villafania

say anlong a Pangasinan
aliwan panangaro
aliwan kabagelan
aliwan ermen o ligliwa
aliwan bilay o patey
aliwan ey-ey
aliwan taleey
aliwan salinap
o mabetbet ya delap
aliwan Pista’y Dayat
aliwan emel
aliwan telek
aliwan lapu ed sika
ono say binayes mon salita
aliwan say siping mon dila
aliwan Bonuan bangus
aliwan puto Calasiao
aliwan inasin o bagoong
aliwan agamang
aliwan saya
aliwan saman
aliwan dinan
aliwan lawanan ya mansotsot
ed dalan no pegley-labi
aliwan anggapo
aliwan wala
aliwan Tagalog
aliwan met ya Filipino
aliwan tungtung kabayawasan
aliwan lapu’d si Urduja
tan say Luyag na Caboloan
aliwan kawayangan
aliwan politika
aliwan boksing
aliwan Rap
aliwan Rock o Reggae
aliwan Malinak la’y Labi
aliwan airport ed Sta. Barbara
Alaminos man o Lingayen
aliwan doongan ed Sual
aliwan Iluko ono Binobolinao
aliwan amputi’y layag
aliwan ambalanga’y pagew
aliwan sebel
aliwan gelew
aliwan ambelat agew
aliwan Pasko’y Inkianak
aliwan Pasko’y Inkioli
aliwan si ono siopa
aliwan say tua ono tila
aliwan labus
o lakseb ya kanonotan
aliwan ilalam
aliwan pangoliran
aliwan anto tan
aliwan siak
o nipakar ed saray umaanlong
say anlong a Pangasinan
panaon to natan


Santiago B. Villafania
Mobile #09283521542 | http://www.dalityapi.com/

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

February 18, 2008

A Kabaleyan’s Thoughts…

Pangasinan Ghazals
By Santiago B. Villafania

ghazal 9

sinumlang ko’y ley na katawenan
ta pinabli taka biin Adan

imbeneg ko’y dilin sinulmingan
ta inaro taka biin Adan

pinikewet ko’y sankatunungan
lapu ed sika O biin Adan

pilalek ko ya pikasakeyan
so dilin ponponan: biin Adan

dia ed taglang ko ya nanlapuan
isaklang taka O biin Adan

sika’y eges na sansinakuban
bini’y aristos na biin Adan

ipotong ko ed sika so ngaran
ya ikinon da ed katawenan

 

ghazal 10

agko nalikna’y agew na puso
no anto man so kabaliksan to

singa ‘ya agew ya ordinario
ya anggapo so pidumaan to

dinmalan ya napnapno’y anganko
dagem balet
so agamoran to

anggan say rosas ya inangob ko
anggapo’y balingit tan samiong to

ambetel so bulan na Pebriro
ambetel so aplos tan lakap to

ay nonot mo pa ‘yan manangaro
sika so panpipilalekan to

no wadia ka’d abay ko inaro
maliket iya’y agew na puso

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

January 8, 2008

A Kabaleyan’s Thoughts…

Bulirek
By manonton dalan

intultuloy mi nanakar tundas toy angalakan, diyad silong na akasian masalumpapak diman mi inlespak ya babantayan so malinalinang ya agos na danum ya sibsibarey pangen na andirit. napapasikmatan met miray genggeng ya unsesepsep ed abasto ran abalkot na linat ya singa may abalkot ya inatey ed baley na ehipto. wala met iray kabaleyan tayo ran unsesempet la ya walay agto ran bilyag, sako, kahon tan amugkal ya binalkot na lamping. naiyorakam ed kaluplupaan day liga tan ilalon say sempetan da et napnoy liket ya abong.

mabetbet so turo nen bulirek ed anto kaman ya nanengneng to singa samay unlalabas ya bus ed taytay

“nang…” kuanto

“simba natan aging…dimad sagur manlapuy inang” ebat kon mareen

“ngeeee….ba….ba.” kuanton simmaliberber ya walay ituturo ton

“basakay tan….mananap na kanen to…mandilatdilat … ta labay toy midilakot…hihihihihi…siyooo..pulyan moy bulirek agni nanames”

intagey toy limaton inangub toy kilikili to

“uhmmmm…puweeee” kuanto

say bilunget in-inuten tulan tatakewey liwawa, say kaliberliber nengneng day manpapara, say siplog na dagem mangiter na inawa ed bala. inyesaes kon umsempet kami la; timmangay ed siak inyalig toy ikukubot ya ules. untan so anta to, kasumpal ya mangan naugip la.

makatenyeg likna ray awawey daray ugugaw, no apagamuran kayoy pabor ya talusan iray angkekelanting ya galaw tan balikas da. no agyo naitdan na imano raya. kaskasian met ira ta diyad panakar na panaon naipulisay irad kamaongan o mankapot so nonot dan unarap ed kameengan. say ansakit ed saya tetelen ti nira.

naksawan lay bulirek sikatun tatangaytangayen to ak. labay toy undagi. tapiano naiter koy matibukel ya liket to payurungen kod takeb ko piyan atagtagey nen siak, umpeket lad ulok nabenbenan ko ni bulawit tano walay ason labay toy unkusab ed mayapyapis kon bikking et pasasniten koy sungot to.

diyad panakar mi biglan tinapik toy ulok walay ituturo to…

‘’inang…” si inang ya tuwa, pinelasan koy akar ta labay koy siak so makaunan maka-awat na paabet no bilang walay suwirti.

“balong…kawalan daray agagim” sikatotay unaan ya tepet nen inangko kanyan akatanem ed ulok ya nakaukulan antaen ko no iner so kawalan da anggano anton oras.

“wala rad inateyan” manpakan irad man. imbagak met no siopa

“ay…kaskasian met lay panginaen mo…ibagam ed sikara ta unsempet lara”

“a…aa…aa”…”a…aa…aa” nan-alagarak na daiset,

kaimantaan nitan laran kibatiktik. singkatan la no antoy bitbiten to . makakaimis si mongolian. amay sakey manbubukitkit lay bayong. akalmoy hopia; singara pusan naerasan. aderewandak met na sakey. no nalam so apag mo itamukal mon tampol umpan nasimpayot.

samay bayong balet ya inyawat nen inang kod siak so pamasko ed sikamin amin ya nanlapud samay suki ran intsik ed dagupan. kada pasko walay iter ton sansasakey kami ya abel taluran pantalon, taluran bibistadaen tan duaran fruit cake, singa kabaleg na galon. mararakep ya abel. amay aminsan amay ilol na bigis(silk) so bibistadaen. say kasalat to mamidua ed sakey simba mi ya rindian na pisipising, pato, manok tan sotanghon. no makapoy so lako, saliwen ton amin balet mamura. agkami nabilay no ilako mid sikaton amin ta say presyo to et palaos(clearance sale).

kasabi mid abong siak so tagabilang na kuwarta ta ilirep nen inang koy daiset. dakela atamingtaming, angub na sira, manlalatin sinsilyo, wala met so masalsalangsang. no arum

wala ray naalak ed bayong o supot na bitsen sikato ramay kukupiten ko ta angmet nanlapud bayong na kuwarta. umpapawil met ed sikara ta utangan dak. antam la no utangan daka.

kasumpal kon nanbilang ambilunget la. limmaak dimad inateyan. saray totoo akaliberliber laran singa milumbay akar, unaay marakep ya puwesto tano intawag day panangan maminpinsan ya undagup talo toy delap ed ekat. wala niray mamidua. kulang so sakey talyasin baaw tan sakey ya baboy. kasabik inabet tuwak nen panginaen ko insan to:

liing ka la anak wadiyalay agim ya kulayot

ibangat mon manbisikleta tan mansibok

balong naugip lay kapinsan mo agla unliing

anggapulay pampawitan moy bilibilin

liing kala , liing kala, undadakel laray bisita

ya miabagey tan migalaw ed sika, liing kala

atan ikakansiyon da

insan biglan, narengel moy ungol na ugaog, no makapoy so pagew mo makaakis kamet la tan nauyos so panangasim ya mangiderew na abuloy. pati sinsilyo nakaur no maong may managdung-aw.

wala ni may kansiyon dan estoryay bilay na naanggapuay kapalaran, bimmalegak ya undedengel ed saratan kanyan antak so man-anlong na pangasinan tan ilokano. mapmaples ira…agak makakakiking. diyad buleg mi dakel ya maong ed satan

ilokano o panagsinan katekep toy ugaog ni. no maminsan makalekak no undedengelak biglaran untunda insan:

“balong inkaman mangala ti basi ta mawaw toy karabukob ko” kuandan iye-elek da katekep toy kindat, walay lua da ya tua. aliwan singaramay akis nen nikole kidman.

(“balong naka ta mangala kay basi ta apaet so kulongkulongko”)

wala met may baleg ya garapon ya pepelagay abuloy. sisiimen to ka may managkansiyon, antam no agustuan toy abuloy mo ta kansiyonan to kay balibali. singa:

aay…salamat la agi ed inderew mon panangaro

say aligwas, sa bilabilay mo komoy manandu

untan pa komon ed saray walad benegan mo

mangiderew na sakey dakulap ya napnapno

wala met manag-ekas na abuloy, walay libro to. diman ira mangala na isaliw da petrolyo no anggapo ni koryenti, sigarilyo, peksi o anto kaman ya nausar.

manlangalang met laray hasag ed tapew na lamisaan singa koserto na sugal, amay tong unlad inateyan…libre balet so aroskaldo…o aroskalding…o sabaw. diyad tribo mi agkamapaga ya anggapoy kuwartam no inateyan ka. amina katribo manabuloy pati belas. agka mankelaw diyad untumbok ya bulan mas marakep so bilay to may inateyan anggano anggapoy insiyorans to.,.

say alak met ed satan singa unagas lalo la no unsabi ray taga aruma baley. manpasikat iray babalolaki tan tatang-idyer lalo na no pakawesan mi ray sapitsapit iramay kakapinsan min andukey salin, say imis to nakukut so niyog no nalinggis to o sara may manlapud bagiuo ya say baog da et mamalmalanga ta ampetang ed uma. aaay ….no nayari labat so baili … nagesanggesang so palapala.

agmo met napukpukan iray manatapis ya man-eyag-eyag no akargaan lay demonyo’y utek to. nagugunuyan banitugan la anggad man ed kalsara. beglaran undepes no unsabi may kuandan bibirbiren ya ama na buleg. arayan egta et singa sarsuela, piyan walay tungtungen da no wadman laran nauugip ed beneg na duweg ed makapiktat ya petang. anggapoy daleman…panonto sankakapinsan…ya atatapis. agdak didiwiten ta antakut day inangko…mongolian ya talaga.

no amay aralem lay labi unlabas laray estoryan umbengas so bagum pati kikinutan no agka mansigta. igaporay unya…

“siguro manpapalikna ya mamatanir la ta pinesakan ton amina kawes insan inpakerew to ray sumbliro to, pati amay palsiit ton walay katat to boston. malikeliket ed sayan agew.”

“aay…manisia kayo o andi …akugip ko tan ya …papayapayan tu-ak…ya akakawes na amputi-puti…agko ..inilaluwan ya mamatanir manaya”

“oooy …say labay ton ibaga manbayar kay utang mon pandesal…no umputi uwak met amo”

“ aaay laseg kan ..akugip koy lakik ya bebekaen to may silong na kaimito…tawala kunoy

akakutkut diman ya pilak nen alikas koy aping kon walay ambetebetel ya immuyas insan ko amataan ya limmuksod bintana so andekreket ya anyani”

“oooy…puring pusan kantaw man”

“antayo may lusuran ed taytay….umbebegas so bagok no unlabasak diman siguro inalay bantay diman tan…antayo nen gagawen datan… sinikop da ta pinaterteran day dalay birhen ya uga-ugaw ni kanyan no labi wala narerengel ‘yon apepet ya akis… ta abayag dan impukok ya akakadena ed loob na baleg ya kahon. siguro mananap na balolaki”….yeeeey

“ atay aminsan mantaytayeketek tan mankirmat nen walay amataan kon bii ya aka-amputi, andukedukey so buek ya akatuek…agto ipanengneng so lupa to…insan simmiplog so ambetebetel ya dagem…kamamantaan …nilingay toak..biglan kimmirmat kanyan agko alupaan….aaay agi mangiwgiw pati tapik…ed satan singaak …agmakasalita…sika”

‘”siak metey…kalapulapuk ed garita nen akanengnengak na ugaw ya laki, kasasali balet ag-ungagaton so sali to…biglan batik ed kapuntian…tinumbok na maksil ya dagem katekep na tagoong na aso…insan anengneng koy amayamay ya singa matan marmarlang ed kapuntian…batikak…apattak komay iknol ya sinaliw ko …pati garapay … larak… singaak superman …ya akasempet”

marakep so estoryaan anto. mapmaples so oras ya untalin pati amay inatey nalingwanan yo. kalilikna naangub mo lamet so balon akir ya aroskaldo, ya walay sili ton labuyo, mas lalon sisibukan mo mas lalon unsasamit. balo lamet ya estorya.

“anengneng yo may ugaw diya ya mayayapis nga sika wala asma to, managtambal kuno man. no nagemgeman toy dakulap mo ibagatoy liliknaen mo tan kapalaran mo. atay aminsan pinirit toy tenten ko biglan naandipat so sakit na beneg ko, initdan tuwak ni urigano tan kusay tambal kuno.”

“ amay ulandes ya akakawes niman na miniskirt … andukey so buek ya say lupa to et singa tsinita…bii nen kiyen kuno”

“aga…ggaaa… agmo …nahalata anto…sikato manayan aka spoting …anto” o aratan so narengel yo.

palbangon la nen anempetak. asabian koy bulirek ya aka-ugip lad asingger na takayan sigurod panalagar tod siyak. benben to ni upia ya gigilataen la, say muteg toy managos, wala ni ngangatngaten to. naaninag ko ray agagik met ed silew na lamparaan ya larak na niyog ya adasig ya nansasangaan so salida. sinakloy koy bulirek insan ko indasig….

“ngeee…nannggg…uhmmmm” singa nguronguro, naugip lamet,

akidasigak met lan ibeneg so katuwaan tan arapen so maila-il ya bilunget ya gamuran may kuandan dakep na painiwa piyan pasakbayan so maaron kabuasan na liga tan kasil na laman ya mibunuan ed lawas ya tawag na kinapalsaan.

sinibok koy lampara ya angitilak na ngalab ed lamot na asewek tan balingit ya angiliing ed siyak ya say bilay et nayarin nagetel ed antokaman ya oras kanyan manaruan kayo, asikasuen yoy laman yon dili, mangan kayoy marakep, manpainawa kayo, agkayo bukatot tano say laman et asakitan agnatambal na dasal tan say unaan ed amin manaral kayo piyan nawalan kayoy silew na pakatalos ya manpasensiya tan mibagay ed sayan mundon patas.

…untan pa komon et mandadaiset lan umpapawil ed sikayo so salita tayon pangasinan. misasalamatak ed inpakanonot na agi tayon taga pao, manaoag ta naitdanak na pankanawnawa ya iyawat ko ed kadakulapan tan bibil yo so santing tan samit na salita tayon pangasinan. nepeg tayon ikinon kanyan no walay anonotan yo, ikurit yo labat agkayo umbabaing piyan unsalumpapak so salita tayo. sakey ni agyo ikakainday undagup ed sayan linat.

misasalamatak lamet…asigtayoy unsasabin agi to ya… md

 

For more stories from home visit Manaoag Portal at:

http://panangaroymanaoag.blogspot.com/

or e-mail us at: manaoag@gmail.com for comments, suggestions or entries.

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

January 4, 2008

A Kabaleyan’s Thoughts…

Uma
By manonton dalan
manontondalan@yahoo.com

manguguyuray liing tan lirep kon lilingayen toy liket tan dakep ya iyaaninoy asewek ed kandilan kakakarep, katekep toy balingit ya mangililiing na apalabas eran egta na bilay. kinamot na bilunget iray ula-ulak insan to insukib ed anisnis lan ules kon supot na arena. aki-ulop met lay makalnan sangguok ed banerber na pagew nen kuning ya kaakdol toy bulirek. mankulkulirep iray matamatak, saray gamegamet koy manin-inut ya unu-unat, untan met ed salik mandepak….amayawar so uman ayuyang ko nen melamelagak.

nilukasan koy kapot, sansankeyen kon palabasen iray manok …isa …dua …talo …apat ..lima … no asabik so samplura unggapoak lamet ed sakey. anggad alikas koy gatel na salik ya keketketey ulmog. singa babang so kakapal da. batikak ed kawalay dalikan; inanap koy lamparaan, inyaplos kod salik ta piyan nalener ira.

“balong antotay gagawen mo sasayangen moy…petrolyo…naka mangala kay dangla ta sikatoy igusagos mo” inkuanen inangko

batikak ya angalay ulnos na dangla sikatoy ingusagos ko balet anggapoy agawa anggatel nin siyansiya. angalaak lala-engey sakey sakbat, sikatoy inyan kon loob na kamarin na manok. anta yo no dakel ya manpepesnak dakel met so ulmog. unebeng iray manok no dakel so ulmog to. no apeketan ka diyad el-el moy laen da, naangub da siguroy iya-amot mo.

apalabas ko met laray manok; diyad karakel da mikaduan grado lay kawalan ko… dakdakel nira nen say bilang ya antak. ilik so ipapakan ko ta agkami mantatanem na mais ta takewen da no nayari lan ikalot, maslak tangkay labat so natilak. siopa ni ..ey … no agsaray narasan, antak no siopara ta sisiimen ko ra…kunwari mandidika ra insan biglan lupaken day mais…alaen day bunga to insan da isukibot ed sako…atay aminsan pinalsiit ko may kutitkutit to may sakey. agtoak anengneng ta unkukurungak ed sanib na tambak insanak unkurong ed katemelan.

kasumpal kon manpakay manok; mangalmusal kami na binulbul, maslak asin labat so laok to, balet no kapanak si inangko, agew agew ya diniguan ya manok kabuasan aroskaldo. mandasal kami antes ya mangan: maminem kamin mandasal; wala ni may dasal mi antes ya unalis ed abong. manisia kayo man o andi taruktaruk ko niya. singa pakalmaen toy liknaan mo tan anggapoy takot mon akuen anggan anto kaman ya kapalaran ya akasulat parad sika… nen…

“balong ipaway mo ramay balulang ed kamarin ta paasuban…piyan umpatey iray ulmog” inkuanen inangko. usang so iiyan mid balulang ya iknulay manok tan pesnakan metla. amarlangak na kiew, pinuulan koy usang angalaak na ambasan tangtangkay na madre kakaw balibalin paasub. kasumpal toyan gawaen ko manakir kami lay uring.

sakey ya anapan mi so panag-uring. aramay tunger, ya naa-alamid panaglinis na daralusan piyan natanemay pagey, balatong o mani. sikatotay gawaen min uring. mangotkot kami abot; kabetbetan to animeran piye kaaralem (6×10x10 piye). apisan mi bulong na ponti ya amaga, iyan mi tunger ya taloran piye insan amagan tai baka o duweg; apatiran pulgada; poulan lad satan , no manyuboyub la ikarga lamay natitilak ya tunger balet agto lalampasay tambib, insan sakubay ambasan bulong na ponti; tabunay dalin. bantayan mi tano naanggapoy asewek, say labay ton ibaga narep o walay apoy ed dalem; anapen mi singaw ed saya, mainunmay ya anapen ed labi ta maliwawa may sengaw… no walay apoy ya unlabas tabunan moy dalin tan bisibisan moy danum, tano agmo tabunan dapol so uring mo. bayawas tan dangla so ambalingit tan sankarakepan ya uring.say sakey ya lattan(limaran galon) uring katupag toy apatiran salop ya belas; presyod pagawaan.

no igapo mi ed kabuasan nabuas na kabuasan kami manakir. kutkuten mi diyad gilig so pangigapuan piyan naasigtam no nakesba, singa kami mananup na abalang ya arko (hunters of the loast ark). makapataktakot no maminsan ta biglan unsilyab no lukasan mi kanyan balkuten mi lupa mi na ambasan nisnis ya walay abot ton dugarugad takiling. wala met so akatarayan latlatan danum…. sebseban. wala may baleg ya sipit ya pandukduk mi ngalab insan iteneb ed danum…unluag ya manasewek…agmo sasangyupen may asewek ta paksuten toy anges mo. ipaagew…uring la. no wala ni manggagaway unya narayi tayon ikuno ed discovery channel “ marutak ya trabaho”(dirty job).

no tiagew la manburbur kami bulong na ipil tan madre kakaw, sikatoyay ipaagew mi ya anggad unsalangsang ya amay no kamesen mo et natemek; nayarin ipakan ed baboy o manok laokay babang. balet agyo anta lalaokan day binayon amagan tai duweg o baka. nayari metya ilako mamura labat duran salop ya belas so katupag na sakey lata(limaran gallon). say kuwarta mi so belas pati no mipaknaan kami o manangi sakoy belas so tungtungan.

diyad tiyagew amayamay so totoon unna ed abong mi ta say kuanda gawat. asalita ran gawat ta atagey lay pangalaay kanen. gawaten mi ta anggapo laray nagetel mon ulnos na salsalapi , kangkong, kilkilitis, kamoti o nabekan buga, tugi, ubi o kahoy o nagapas mon pagey, maslak la prutas kanyan gawat kuanda ed uma, balet diyad paway na uma so sananey saray totoo igawat day limaran unkerew o mi-utang ya bayaran dano gapas. iner so laen da, diyad sikami ta walay baleg ya kamarin mi apanoy ilik anggan anton bulan na taon tay say manok mi singa babang ed kakakapal.

malikeliket kamin san-aagi no wala ra ta taruktaruk day kaanakan da. ibangat da kami kalokoan ed baley o inir nin nanlapuan dan alog. singa ibangat da kamin mantila tan manayew. ay kaskasian kamid karot ed si inangko no kaalis da kanyan no arapen ya taon lilikiran milara. siak biglaak ya naandipat, agak unsempet no agni ngarem amay akasempet laran amin.

anggapoy pinandumaan na sikami so indian sikaray amputi dakel so awit-awit dan anggapoy kakanaan balet maong iran mangistorya ya no agka manasigta makasalat kay langa. agda nalukoy amak ta singa anta ton amin; pati arnis, judo, tan wala may nabenbenan toy kawes mo umbasileng ka (aikido manaya man). balet diyad pangasi to naderewan toray manok tan belas kasalat na panbelang day isusunglor, manapiger na alar, atep, dingding o puklisan dakami. karaklan da balet pamilya nen inangko saray pamilya nen amangko umpatey lad eras agto unkerew ilokanon immawet sikatoy abangonan min san-aagi. wala may bisita min kapinsan nen inangkon managselsel na lamparaan(lamp lighter) dakel ya anta ton magic; maong ya majuggling, maong ya mangistorya, maong ya mangansiyon, maong ya mangitara. inkuan to diyad sakey taon agto naliber ya amina kakapinsan to manlapud aparri anggad mindanao balet agto sasaewen ya unnad sikami ta mimisa kuno ta manpasalamat ta aliber to lamet so pinas tan mabilay ni, ibana tod pista. ta manpinsiw ed obispo.

agto manpupuklis no akabeneg nabaluwan mon biin ulandis. say kawes to andeket ya naynay ya pantalon tan long sleeve shirt. makulikuli sarag ton amina gawaen pati manbaka, labalabay toy manames na baka, iguran to nira, agto naames iran amin ed sakey agew ed karakel met… nen bibilangen kora naupot lay gamegamet ko wala niray kilaw.

agko anengneng man ya aka-ugip. mabetbet so insayo ton mantambling, mantargit na kutsilyo, manjuggling, manpana tan kainsayo nen amangko ed dipinsay bilay (selfdefense) agmaktulak ed si amangko mabetbet so tapik tod dabok. say irap ed sikato anggapoy abong to; say abong to amay sakon kambas ya berdi(natan antak laman seabag) ginawa ton singa benegabayong. anonotan kora ta nen limmaak ed kasilyas ya manirit alinggis koy lupak ya andukey lay buwek kon balbas saradon akasalming….agi kaluplupak man ya kapinsan nen inangko pati kabaleg tan impanlaman…eeeh… abeka labat iray apalabas. kasumpal na tiyagew:

manterter lay luay tawen ya tatalikepkepay dabok ed dalin ya manasewek ya pabilungeten toy kaliberliber. aliing lamet iray lamot na temel, talaib, labong, ubi, durian, lakamas, buga, garana tan balisanga. untubo lamet iray bukel na kilkilitis, dukayang, sabawil, palya, parda, saluyot, ipil, lomboy, kamantilis, madre kakaw, salomagi, sapang, untubo met iray bulobulong tan unsalumpapak ya migantil ed maaron dagem tan miperengan ed sinag na agew.

naliing met laray nauugip ya gelegele, patang, batbatog, pantat, egat, dakumo, bisukol, alireg tan soso. managos met lay malinelinew ya terter daray bulobulong tan lamolamot ya no nasapigar na salim et naimasmasan singa napaer iray kesaw ya akakkutkut ed untatakken iran pukel.

narengel mo laray kuyabkuyab daray payak ya miuusilan ya manerel na bigis na tanaman. untan met eyag na patang, batbatog na mantawag imano na aron limmesa lapur inkiwalay danum say milagroy bilay. no naasinggeran yo labat so ubong na abuos(talakay) narengel yo ray sipit dan mandadait na bulong ya magmawil ya ubong da diyan da iyatol may iknol dan pangasinan caviar.

masaliw met lay kalburo ya usaren ed pansilew na patang ed labi balet diyad sikami agmi nakaukulay silew diyad tanol da antami no iner so kawalan da tan anton klasi patang arawian kani uleg ta say uleg labanan toy silew. no mangiras kan unlabas ed labi diyad agew mangala kay bulawit insan segkasegkalen moray lengat wadtan iray patang ya una-amot pati uleg, kanyan manasigtaka. no akanengeng kayoy uleg agyo papateyen ta nabalitaan daray agagi da, insan agmo met naakan tan arawian daka.

mapaga lamet iray ateng tayo ta agda antay pangalaan day isaliw na takoko, kalapyaw o payong o kapoti, maong labat ed sikami ta walay balayang tan abyang ya talapar anggano nabasay kutikutit mo aglabat nabasay ulom tan beneg mo ta natrangkaso ka. sakey ni mairap so manpesak kanyan mabetbet pamagaen molad laman moy kawes mo. atan labat, arawian dakaray kaeskuelam…hehehehehe.

aramay alog napanoy danum nayari kan manlangoylangoy. say gawaen mi piyan anggapoy linta italem mi ramay tangkay na tabako. wala may ugaw ya atubong so ebetoy linta. say ginawa ra nilabatiba day tabako; say tabako so amatey ed sikato aliwan samay linta… pati linta inatey. amay linta agmo nalikas no wadtani ya unsesepsep no amay immalis la anggatel.

manlanglangoy kamin san-aagi, unlegepak insanak mandukduk na bisukol tan alireg nen biglan kimmelat so bikking ko… agak makaimmuas … naiirapanak ya unanges … dakelay danum ya nainum ko…labay koy uneyag balet agak maka-iyag…nen biglan

“puweee… “samay sali to may agikya sakey akatapil ed kulokulong ko. abaluwan kula tugtuwa. pasasniten ko komon … andila. wala ni may agik ya mankunkunwari ya mansalita ibaga turay labay ton saliwen nen inangko. si inangko ko met isaliwan da. antara… manlolokoan ira labat ya san-ina.hehehehehehehe….ooy antoy patalos totay kugip ya manpapasyar ed uman inbeneg tan nalelener… aliwan tayad witing ya agagi.

inpanengneng ko labat so kaliber liber na uma ta say untumbok pabatiken tiray ugugaw diman nengnengen tayo no antoy gawaen da. siopay akataway lay iknol na talakay o nansiray tilay. sikayoran pinabpablin agagi mid sagur karaklay inusar kod yan salita et pangasinan na manaoag akemkem lay ilokano.

antak dakel kayod tan ya ungagatel lay dakulap dan mansulat… sigi mansulat kayo ta piyan mansasalatan tayoy kakabatan et napasalumpapak tayoy salita tayon pangasinan. mananos kayo inararok ya kabaleyan. say Diyos manuna lawas, manaruan kayo. say madayew lawas, md.

 

For more “stories from home” visit Manaoag Portal http://panangaroymanaoag.blogspot.com/

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

November 5, 2007

A Kabaleyan’s Thoughts…

“Dangal”
By Minguita Padilla, MD

Only the most callous person could have been spared from feeling some degree of outrage in the light of successive instances of blatant corruption that assaulted the nation’s collective psyche the last few months. The ZTE NBN Senate Investigation, while far from being over, has already convinced even the most simple minded of individuals that the Filipino people would have been robbed of billions of pesos in kickbacks to shameless high ranking government officials had the would-be thieves not been stopped in their tracks.
Read more

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

_________________________________________________

(This space will be reserved for literary contributions from readers. The PUNCH encourages readers to write and email to us their thoughts about their impressions and ideas about life in and outside of Pangasinan, whether social or economic or cultural. No politics, please. Thank you. - Publisher). 

__________________________________________________

Bulan na Lingguahi ed Lapag a Bansa

nen Santiago B. Villafania

Say bulan na Agosto so nidatek a Bulan na Lingguahi ed lapag a bansa basi ed Proclamation 1041 ya dinatekan nen datin President Fidel Ramos nen On 15 July 1997. Peteg a kabiangan so amin ya awiran a pribado tan pampubliko ed pangisilibra ed sayan maawaran a nagawa - say Buwan ng Wikang Pambansa ya kuan.

Manlapu’d igapo na ogaw ed abeban awiran ya angga ed kasumpal to ed kolihiyo, aralen to so salitan Tagalog ono Pilipino (Filipino la natan) lapu’d ta sikato lanti so sakey ya apilin lingguahi ya usaren ed panagbangat. Kaampar tonia so salitan English.
Read more

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

Sonito 52: Basingkaoel
By Santiago Villafania

arap-arapen la’y basingkaoel
alioedoeran da’ra’y dika’y dalin
mansisiiman ira’y binoluk
nagsitayak ira’y talabutob

kua’y sakey ditan ag la ombatik
magana’y inkalangsot to salo
dia’d say tua oala’y pilalek to ni
mapatpatnag so kalareker to

oala’ra’y mamibilang la’y siwsiw
anggan ag ni nampusnak so nganak
say arum amarlang la’y kalutan
anggan ag ni’ra akapanbanuit

onia so kultura’y politika
dia’d bansan linmereg la ed irap

Sonito 68

“say arape’y oala’d kalangoeran
et oala’d lima da’ra’y atateng”


dia’d poseg na kuan a ripublika
ontatayak so sakit ya kanser
singa no bigis ya mamubokbok
ed saray egpang na lapag a ley

laoanan ed saray soko-sokong
mipapayabol ed dala-dalan
ilustrado’d saray subdibision
trapo’d gobierno tan Malacañang

saray nataoir na tobun-balo?
bansan asagmak ed kairapan
tan dalin a gaer la so yaman
ta pinulia’y totoon sagapet

nasabisabi iyan arapen
no anggapo’y yabig na sosiodad

Filed under News, Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

February 15, 2007

A Kabaleyan’s Thoughts…

_________________________________________________

(This space will be reserved for literary contributions from readers. The PUNCH encourages readers to write and email to us their thoughts about their impressions and ideas about life in and outside of Pangasinan, whether social or economic or cultural. No politics, please. Thank you. - Publisher). 

__________________________________________________

Valentine Villanelle

By Santiago Villafania

oadia ak lapu’d pinabli taka
taoen tan dalin ma’y manlaktipan
sayan panangaro ag mangangga

onlagnap ma’y odiem ono dedia
manguma’y kurang na kapalaran
oadia ak lapu’d pinabli taka

ondalan ma’y salinap o kelpa
ya onlaknab ed sansinakuban
sayan panangaro ag mangangga

sika so kabiangan na linaoa
balani tan katupag na laman
oadia ak lapu’d pinabli taka

anapen ko’y sengeg na lioaoa
dia ed kaoalaan mon letnegan
sayan panangaro ag mangangga

sakey kan amagan kamarerua
busilak a bolaklak na adan
oadia ak lapu’d pinabli taka
sayan panangaro ag mangangga

 

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

November 28, 2006

Welcome to Pangasinan

_________________________________________________

(This space will be reserved for literary contributions from readers. The PUNCH encourages readers to write and email to us their thoughts about their impressions and ideas about life in and outside of Pangasinan, whether social or economic or cultural. No politics, please. Thank you. - Publisher).

__________________________________________________

Where the Modern Times are linked with the Living Past

by Jose Sison Luzadas, Delray Beach, Florida

Before joining a holiday packaged tour to get a good look at those tumbled temples, pillars, façades, columns of Ionic, Corinthian or Doric designs or before taking a hands-on lesson deciphering eroded hardly readable inscriptions among the ruins of ancient Greece and Rome, here is a quick introduction that makes history interesting.

One good look at the picture will show how the ancient Greeks left a lasting impact in architecture. Not only did the Romans borrow and imitate the Greeks, they applied and introduced wherever they go to all the civilized world they conquered and governed in their vast empire that lasted centuries with one ruler, one common jurisprudence, one religion, one currency and one common language. A close scrutiny of the roof design, the façade and the massive Doric columns are typically Hellenic, the three sculpted aquila (eagles) and shields are popular military emblems of imperial Rome. Well, not the inscription which speaks of American republican theme found in most federal and state government buildings in the US and its acquired territories. It is not surprising to “discover” this Greco-roman-american influence in Lingayen, the seat of government the Americans chose during the early Occupation period.

The capitol building is a monumental RELIC, a historic reminder when the Philippines was then an American colony.

With the aid of a magnifying glass, the inscription reads:

PROVINCE OF PANGASINAN
ERECTED CAPITOL BVILDING AD MCMVIII
BY THE GOVERNMENT FOR ADMINISTRATION OF A CIVIL STATE
PROMOTING LIFE, LIBERTY AND THE PURSUIT OF HAPPINESS

Could this be the “Appian Way” to the AMREICAN DREAM? Not so with the die-hard Filipino nationalists. It’s more of a NIGHTMARE, a grim reminder to them decades of American Imperialism.

For comments, email Jose Sison Luzadas: luzadas@bellsouth.net

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment

_________________________________________________

(This space will be reserved for literary contributions from readers. The PUNCH encourages readers to write and email to us their thoughts about their impressions and ideas about life in and outside of Pangasinan, whether social or economic or cultural. No politics, please. Thank you. - Publisher). 

__________________________________________________

Villanelle 30

By Santiago B. Villafania


masamiong a rosas na Lebanon
oala ka man ed amagan talba
limgas ka ed no iner nipanon

balani ed banoan ikikinon
dia’d laylay mo’y sindag na lioaoa
masamiong a rosas na Lebanon

dayabdab na oayang so panaon
ya oala’d akualan mo’y inaoa
limgas ka ed no iner nipanon

bangta say dyus na bakal asolon
ilalak mo’y kaoalaa’y sesga
masamiong a rosas na Lebanon

ondabuk may laman mo ed kanyon
oalan oala’y ilesam    tan siansia
limgas ka ed no iner nipanon

alibansa’y ngaran mon magnayon
anlonge’y manangaro ed sika
masamiong a rosas na Lebanon
limgas ka ed no iner nipanon

Filed under Opinion, A Kabaleyan's Thoughts by Sunday Punch.
Permalink • Print •  • Comment
Directory of News Blogs
Powered by: Philippine Web Host Provider and the Semiologic CMS | Design by Mesoconcepts | Directory of Commentary Blogs